Το Ζωγράφειο Λύκειο (τουρκικά: Özel Zoğrafyon Rum Lisesi) είναι ένα από τα λίγα εναπομείναντα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα με συνεχή και αδιάλειπτη λειτουργία από τον 19ο αιώνα την Κωνσταντινούπολη, κοντά στη συνοικία Πέραν.
Ιστορία
Η ιστορία του Ζωγραφείου σχολείου ανάγεται στον 19ο αιώνα, όταν υπήρξαν ανάγκες για εκπαιδευτική στέγαση μιας και το Ζάππειο μέγαρο από μόνο του δεν μπορούσε να καλύψει αυτές τις ανάγκες. Επίσης η σχολή που λειτουργούσε στο Σταυροδρόμι της Παναγίας είχε πάνω από 800 μαθητές και έτσι αποφασίστηκε να γίνει ένας έρανος για να χτιστεί ένα καινούργιο και σύγχρονο εκπαιδευτικό ίδρυμα.
Έ
τσι πολλοί ήταν εκείνοι που πρόσφεραν για το έργο αυτό, με κορυφαίο τον διαμένοντα στο Παρίσι Χρηστάκη Ζωγράφο, ο οποίος είχε δώσει πάνω από 10.000 χρυσές λίρες της εποχής . Το 1890 η γενική συνέλευση της κοινότητας αποφάσισε σε ένδειξη τιμής να ονομαστεί το σχολείο Ζωγράφειο.
Στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό υπερίσχυσε η πρόταση του αρχιτέκτονα Περικλή Φωτιάδη και έτσι πραγματοποιήθηκε το χτίσιμο του σχολείου έτσι ακριβώς όπως είναι σήμερα.
Παράλληλα με τα έργα ανέγερσης, ειδική επιτροπή αποτελούμενη από τους αρχιμανδρίτη Κλεόβουλο, Ανδρέα Σπαθάρη, Γ. Λιανόπουλο, Ρ. Μαλιάκα, Α. Τάγη, Μ. Παρανίκα, Μ. Κεφάλα, Κ. Καλλιάδη, Κων. Καραθεοδωρή και Δ. Μολιάδη, καταρτά πρόγραμμα σπουδών.
Το εκπονηθέν πρόγραμμα είναι «πραγματολογικόν» όπως αναφέρει ο Μ. Κεφαλάς, πρώτος σχολάρχης του Ζωγραφείου. Το 1898 ο Μ. Κεφαλάς αναμορφώνει το πρόγραμμα προσπαθώντας να συγκεράσει τις απόψεις της Εκκλησίας και των οικονομικών παραγόντων. Το 1893 στην ενορία φοιτούν 1008 μαθητές. Το 1899 το Ζωγράφειο έδωσε τους πρώτους αποφοίτους του.
Η εξέλιξη
Το 1902, επί γυμνασιαρχίας Ζαμαρία ενισχύεται η διδασκαλία γλωσσών (Αγγλικά, Γερμανικά).
Το 1904 καθιερώνονται μαθήματα Λογιστικής και Γαλλικών. Το 1910 λειτουργεί ανεξάρτητη Σχολή Γλωσσών και Εμπορίου.
Μέχρι το 1915-1916 συνεχίζεται αυξανόμενος ο αριθμός των μαθητών.
Από το 1923 αρχίζουν ανθελληνικά μέτρα με πρώτο την αύξηση των τουρκικών και την κατάργηση της ελληνικής ιστορίας.
Την περίοδο 1936 – 1937 επιτρέπουν να διδαχθεί στα ελληνικά μόνο το μάθημα της γλώσσας. Ευτυχώς δεν κράτησε πολύ και επανήλθε η άδεια της διδασκαλίας των μαθηματικών στο σύνολό τους, της φυσικής, χημείας, φυσιογνωστικών, της ψυχολογίας, των καλλιτεχνικών, της λογικής, των θρησκευτικών στα ελληνικά. Προστίθεται όμως το μάθημα των στρατιωτικών και διορίζεται τούρκος υποδιευθυντής του οποίου οι αρμοδιότητες επισκιάζουν αυτές του λυκειάρχη.
Το 1935, χάρη στις υποτροφίες που δόθηκαν αναλαμβάνουν καθήκοντα στο Ζωγράφειο δύο νέοι καθηγητές που η συμβολή τους στα εκπαιδευτικά πράγματα στην Πόλη υπήρξε καθοριστική σε βαθμό να καταστεί το Ζωγράφειο σχολή πολύ υψηλού επιπέδου. Πρόκειται, για το φιλόλογο Δημήτρη Μάνο και τον μαθηματικό Βασίλη Μούτσογλου.
Περίοδος Βασίλη Μούτσογλου
Μετά το θάνατο του λυκειάρχη Βαφειάδη ανατίθεται η διεύθυνση στον αείμνηστο Βασίλη Μούτσογλου και τα πράγματα βελτιώθηκαν ακόμη περισσότερο. Το έργο του ενισχύεται από την δραστηριότητα δύο κορυφαίων φυσικομαθηματικών του Ζωγραφείου, του Αιμίλιου Καρούσου και του Νικολάου Καλαμαρτζή.
Ο Μούτσογλου διδάσκει τα μαθηματικά και με φροντιστηριακά μαθήματα δωρεάν, με αποτέλεσμα να καταταγεί το Ζωγράφειο μεταξύ των πρώτων σε επιτυχία λυκείων της Πόλης.
Πετυχαίνει να θέσει σε λειτουργία την κλεισμένη, από τη Διεύθυνση της Παιδείας, σημαντική βιβλιοθήκη του Ζωγραφείου και αναθέτει τη διαχείρισή της στους μαθητές.
Συνεπίκουρος και ενθουσιώδης πρωτοστάτης σ’ όλη αυτήν την δραστηριότητα ο Δημήτρης Μάνος. Με το πλούσιο ταλέντο του καθιστά τ’ αρχαία ελληνικά προσιτά στους πλείστους. Τριάντα, σχεδόν, χρόνια πριν την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1964, που έγινε εδώ στην Ελλάδα, εγκαινίασε στο Ζωγράφειο τη διδασκαλία των αρχαίων και από μεταφράσεις στη δημοτική.
Με τη συμβολή του Δημητρίου Μάνου, οργανώνονται μαθητικά τμήματα αλληλοδιδασκαλίας, φιλολογικά, ψυχαγωγικά, σκακιού, αθλητισμού και άλλα. Οι μαθητές του Ζωγραφείου διακρίνονται σε διασχολικούς αθλητικούς αγώνες.
Ο Δ. Μάνος το 1956 εγκατέλειψε την Πόλη συμμετέχοντας ως εκπαιδευτικός σύμβουλος στην υπό τον κ. Ε. Παπανούτσο μεταρρύθμιση στην Ελλάδα.
Η αναχώρηση του Δ. Μάνου και ο απρόσμενος θάνατος του Β. Μούτσογλου, το 1958, δεν ανακόπτουν την ανοδική πορεία. Αφ’ ενός γιατί το εκπαιδευτικό οικοδόμημα είχε γερά στεριώσει και αφ’ ετέρου διότι ο Δημήτρης Φραγκόπουλος, νέος και δυναμικός, όταν διορίστηκε λυκειάρχης, κατόρθωσε να τροφοδοτήσει με τους ίδιους ενθουσιασμούς όλες τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες.
Περίοδος Δημήτρη Φραγκόπουλου
Τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου του ’55 και η αναχώρηση από την Πόλη ενός αριθμού ρωμιών δεν επέφεραν σοβαρό κλυδωνισμό στη λειτουργία της σχολής. Το “Εμπορικό Τμήμα” και η “Νυκτερινή Σχολή”, που είχαν ιδρυθεί το 1948 με την πρωτοβουλία του Βασίλη Μούτσογλου, όπως και τα λοιπά τμήματα λειτουργούν με αυξημένο αριθμό μαθητών. Πολλές τάξεις λειτουργούν με δύο τμήματα.
Το Ζωγράφειο επιζητεί χώρους και οδηγεί την Εφορεία στην ιδέα της ανέγερσης και προσθήκης δύο ορόφων. Το πετυχαίνει το 1962.
Η έκρηξη του Κυπριακού θέματος το 1964 και οι απελάσεις των Ελλήνων υπηκόων σε συνδυασμό με τους συστηματικούς περιορισμούς που υφίσταται η παιδεία μας, αποτελούν την αφετηρία της αντίστροφης μέτρησης.
Ο αριθμός των μαθητών, οι ώρες διδασκαλίας των ελληνικών μειώνονται συνεχώς. Παρ’ όλα αυτά ο Δ. Φραγκόπουλος κατορθώνει, την περίοδο 1990 – 1991, να ιδρύσει ένα ειδικό «Μαθηματικό Τμήμα», όπως το ονόμασαν, για να καταρτίζονται οι μαθητές στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Χάρις σ’ αυτόν, σήμερα, το Ζωγράφειο, διαθέτει ειδική αίθουσα διδασκαλίας και χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών όπως και ειδική αίθουσα εκμάθησης ξένων γλωσσών με οπτικοακουστικά μέσα. Οι απόφοιτοι του Ζωγραφείου εξακολουθούν να έχουν σημαντικές επιτυχίες στις εισαγωγικές εξετάσεις των πανεπιστημιακών σχολών.
Δ. Φραγκόπουλος συνταξιοδοτήθηκε στο τέλος του ’93 επειδή δεν έγινε δεκτή η αίτηση παράτασης της θητείας του.
Περίοδος Ιωάννη Δερμιτζόγλου
Νέος λυκειάρχης αναλαμβάνει ο απόφοιτος του Ζωγραφείου Ιωάννης Δεμιρτζόγλου ο οποίος συνεχίζει το έργο του προκατόχου του Δ. Φραγκόπουλου που δικαίως του απενεμήθη ο τίτλος του Δασκάλου του Έθνους.
Παρά τη συνεχιζόμενη μείωση του αριθμού των μαθητών, που τα τελευταία χρόνια έχει σταθεροποιηθεί σε 40 μαθητές (10 περίπου απόφοιτοι κάθε χρόνο) ο Ι. Δεμιρτζόγλου προσπαθεί να διατηρήσει υψηλά τις εκπαιδευτικές απαιτήσεις γεγονός που άλλωστε επιβεβαιώνεται από τις επιτυχίες των υποψηφίων στα Α.Ε.Ι.
Ταυτόχρονα, έχει εκπονήσει ένα πρόγραμμα εκδηλώσεων στην αίθουσα «Δ. Φραγκόπουλος» της σχολής εξασφαλίζοντας την επαφή των μαθητών και των ρωμιών της Πόλης με τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Ενδεικτικά, έχουν διεξαχθεί συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις με συμμετοχή Ζωγραφειωτών , ομιλίες αφιερώματα, συνέδρια κλπ
Με τις δραστηριότητες αυτές αφ’ ενός εμψυχώνονται οι μαθητές του Ζωγραφείου αποκτώντας γνώση και εμπειρίες αφ’ ετέρου δε οι φιλοξενούμενοι γίνονται κοινωνοί του πνεύματος της Σχολής και της εκατοντάχρονης εκπαιδευτικής συνεισφοράς της.
Το Ζωγράφειο έχει κερδίσει εκατοντάδες φίλους που κρατάνε στα χέρια τους το συμβολικό απολυτήριό του που τους προσφέρει ο Διευθυντής Ι. Δεμιρτζόγλου. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο τέως πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος. Στεφανόπουλος, ο Διονύσης. Σαββόπουλος, η Μαρία Κορομηλά, ο ακαδημαϊκός Γρηγόριος Σκαλκέας, οι καθηγητές ιατρικής Δ. Βασιλόπουλος, Σ. Παπαλάμπρος, Ζ .Νταϊφώτη κ.α.
Σήμερα το γενικότερο περιβάλλον δεν είναι εχθρικό όμως παραμένει άλυτο το ακανθώδες ζήτημα του αριθμού των μαθητών. Η μετανάστευση από την Ελλάδα επαγγελματιών στην Πόλη (περίπου 1,000) διπλασιάζει σχεδόν τους Έλληνες αλλά δεν επιλύει το πρόβλημα. Μπορεί να ξαναγεμίσουν οι αίθουσες διδασκαλίας του Ζωγραφείου με 100, 200, 300…. μαθητές;
Ευοίωνα σημάδια
Επιφανείς Ζωγραφειώτες όπως ο πρόεδρος της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Kωνσταντινουπολιτών (ΟΙ.Ο.Μ.ΚΩ.) καθηγητής Ν. Ουζούνογλου, ο τέως Πρόεδρος του Σ.Α.Ζ. και Μέλος του Συμβουλίου της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων Λάκης Βίγκας, ο νυν Λυκειάρχης Ιωάννης Δεμιρτζόγλου, ο τ. Λυκειάρχης Δημήτρης Φραγκόπουλος κ.α. συμμετέχουν σ’ αυτήν την προσπάθεια αναγέννησης.
Η λειτουργία για δεύτερη χρονιά στην Παναγία Σουμελά, οι εκλογές στις κοινότητες, η εξαγγελθείσα επιστροφή των μειονοτικών ιδρυμάτων, η επιστροφή του Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου και η ορατή επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ένα όραμα για το οποίο εργάζεται συστηματικά ο Παναγιότατος Βαρθολομαίος τα 20 έτη που βρίσκεται στο θρόνο του Οικουμενικού Πατριαρχείου δείχνουν ο μακρύς δρόμος που έχουμε διανύσει να φτάνει στο φως…
Το Ζωγράφειο Σχολείο, μέσα από την ιστορία και το έργο του, παραμένει , ακόμα και σήμερα, ένας φάρος του ελληνικού πολιτισμού, μια ζωντανή απόδειξη της μακρόχρονης εξέλιξης του ελληνικού πνεύματος, γνήσιος συνεχιστής της πολιτιστικής μας κληρονομιάς
Πηγές: Σύνδεσμος εν Ελλάδι Ζωγραφειωτών , Wikipedia
Φωτογραφίες: Photography © Biros Ioannis